Hoe bereid je sanitaire aansluitpunten voor?

Hoe en waar je de sanitaire aansluitpunten (keukenkraan, lavabo, douche, bad ...) voorziet, bepaal je bij het opstellen van je sanitair plan. In de praktijk moet je ervoor zorgen dat je die niet te hoog of te laag voorziet, zodat je achteraf geen vervelende aanpassingen moet doen. We leggen uit wat de aandachtspunten zijn per sanitaire ruimte. 

24 april 2026

 

In de badkamer

Voor je leidingen gaat leggen voor je badkamer, bepaal je eerst waar de aansluitpunten moeten komen. Hiervoor bestaan er richtlijnen. Dit zijn geen vaste normen, want uiteraard is alles afhankelijk van de ruimte, het type badkamermeubel, de gebruiker, ... Toch lijsten we graag deze richtlijnen eens toe.

Om de hoogte van sanitaire aansluitpunten te bepalen, wordt er steeds gewerkt vanaf het vloerpas, dit is het punt in de vloeropbouw waar de vloerafwerking zich bevindt.

Wastafel

Niet elke soort wastafel plaats je op dezelfde hoogte. Hiervoor maken we een onderscheid tussen drie soorten wastafels.

Lavabo

• Bovenkant wastafel: 85 cm boven vloerpas;
• watertoevoer: 55–65 cm boven vloerpas;
• afvoer: 52 cm boven vloerpas;
• tussenafstand mengkraan: 250 mm.

Handwasbakje

• Bovenkant wasbak: 85 cm boven vloerpas;
• watertoevoer: 65 cm boven vloerpas;
• afvoer: 65 cm boven vloerpas;
• afstand tussen watertoevoer en afvoer: 10 cm.

Uitgietbak (met dubbele kraan)

• Bovenkant wasbak: 60 cm boven vloerpas;
• watertoevoer: 105 cm boven vloerpas;
• afvoer: 30 cm boven vloerpas;
• tussenafstand mengkraan: 153 mm.

Douchekraan

Bij een douche wordt vaak een vaste kraanhoogte gehanteerd. De watertoevoer wordt doorgaans op ongeveer 115 cm boven het vloerpas voorzien, zodat de kraan comfortabel te bedienen is. De hartafstand van de mengkraan bedraagt standaard 15,3 cm. De aansluitpunten voor warm en koud water in de muur staan dus 153 mm uit elkaar.

Gebruik je een vaste douchekop, dan wordt die meestal op ongeveer 220 cm boven het vloerpas geplaatst, zodat er voldoende ruimte is om er comfortabel onder te staan. Afhankelijk van de gebruikers en het type douche kan deze hoogte variëren tussen 210 en 230 cm.

Badkraan

Bij een klassiek bad met een wandkraan dien je wel een bepaalde hoogte te respecteren. Omdat baden in hoogte kunnen verschillen, vertrek je bij het meten vanaf de badrand. De watertoevoerpunten worden doorgaans op ongeveer 15 cm boven de badrand voorzien. De hartafstand van de mengkraan bedraagt ook hier standaard 15,3 cm.

Kies je voor een vrijstaand bad, dan wordt dit meestal gecombineerd met een vrijstaande kraan. Hiervoor worden de leidingen en een bevestigingspunt in de vloer voorzien, waarop de kraan nadien gemonteerd wordt.

Kies je voor een bad met een opbouwkraan op de badrand, dan worden de watertoevoerleidingen niet in de muur verwerkt, maar kunnen ze ook onder of achter het bad worden aangesloten.

Verwarming op radiatoren
Voorzie je verwarming in de badkamer via een radiator? Dan horen de leidingen op minstens 10 tot 15 cm boven de vloer uit te komen.

 

Toilet, keuken en wasplaats

Aan het toilet

Wanneer je een staand toilet installeert, ligt de zithoogte vast. Bij een hangtoilet moet je het frame van het inbouwmechanisme echter correct in de hoogte afstellen, zodat de wc-pot op een comfortabele zithoogte hangt. Reken daarbij op ongeveer 40 tot 43 cm vanaf de vloerbekleding tot de bovenkant van de pot (zonder bril).

Het is aan te raden om de pot eventueel eens voorlopig te monteren om te controleren of de hoogte correct is, vóór je de inbouwmodule achter een valse wand wegwerkt.

• Bij een staand toilet voorzie je de koudwatertoevoer doorgaans op ongeveer 20 tot 30 cm boven het vloerpas, afhankelijk van het type aansluiting en de positie naast de pot.
• Bij een hangtoilet wordt de watertoevoer geïntegreerd in het inbouwframe, meestal rond 80 tot 100 cm hoogte, afhankelijk van systeem, waardoor je de exacte hoogte niet zelf hoeft te bepalen. 

In de keuken

In de keuken beperken de sanitaire aansluitingen zich hoofdzakelijk tot de vaatwasser en de spoelbak. De waterafvoer bevindt zich doorgaans in het kastje onder de spoelbak, samen met de watertoevoer voor de keukenkraan.

Voor een vaatwasser volg je best de richtlijnen in de handleiding van het toestel. De watertoevoer wordt meestal voorzien in het kastje naast of onder de spoelbak. De waterafvoer bevindt zich idealiter op een hoogte van ongeveer 40 tot 60 cm boven het vloerpas en zeker niet hoger dan het toestel zelf, zodat het afvoerwater vlot weggepompt kan worden.

Voor de aansluitpunten van de spoelbak en keukenkraan worden de leidingen doorgaans voorzien in het kastje onder de spoelbak. Zowel de watertoevoer als de afvoer bevinden zich meestal tussen 45 en 60 cm boven het vloerpas, afhankelijk van de opstelling van de keuken.

De wasmachine

Bij een wasmachine moet het afvoerpunt hoger zitten dan je wastrommel – op minstens 65 cm boven het vloerniveau – maar lager dan waar het watertoevoerpunt op je machine komt. Zo voorkom je dat je wasmachine tijdens het draaien zou kunnen leeglopen. Meet daarom de afstand van de vloer tot aan de onderkant van de zeeplade op. Zo kan je bepalen hoe lang het stuk buis is dat je nog bovenop je sifon moet voorzien.

Van ketel/boiler tot aftappunt
Zorg ervoor dat de aftappunten waar warm water nodig is (bad, douche, wastafel, keukenkraan) niet te ver verwijderd liggen van de ketel, boiler of warmtepomp. Hoe langer de leidingen, hoe langer het duurt voordat warm water beschikbaar is en hoe meer water en energie verloren gaat. Daarom houd je de afstand best zo beperkt mogelijk, idealiter binnen ongeveer 10 à 15 meter. Bij grotere afstanden kan een circulatiesysteem overwogen worden om het comfort te verbeteren.

 

De aansluitpunten voorzien

De aansluitpunten effectief voorzien, dat betekent werken met leidingen en sanitaire inbouwdozen. Maar hoe ga je te werk en wat zijn de aandachtspunten?

Van hoofdkraan tot aftappunten

Aan de hoofdaansluiting komt het leidingwater de woning binnen. Voor warm water wordt een deel van dit koude water naar een ketel, boiler of warmtepomp geleid. Vervolgens loopt een aparte leiding met warm water naar de tappunten waar dat nodig is. Zo heb je op de meeste plaatsen zowel een koud- als een warmwaterleiding die samenkomen aan de kraan of mengkraan.

De leidingen voor koud, warm en eventueel regenwater worden verdeeld volgens twee gangbare systemen: het klassieke systeem en het collectoren- of verdeelsysteem.

• Bij het klassieke systeem wordt de hoofdleiding stelselmatig afgetakt naar de verschillende aftappunten. Daarbij vertrekt men met een grotere diameter, die geleidelijk verkleint naarmate men dichter bij de kranen of toestellen komt.
• Bij een collectoren­systeem wordt het water eerst naar een centrale verdeler (collector) geleid. Van daaruit vertrekt voor elk aftappunt een aparte leiding. Het grote voordeel hiervan is dat elke leiding afzonderlijk kan worden afgesloten en dat de waterdruk beter behouden blijft. In de praktijk wordt vaak per verdieping een collector voorzien voor zowel koud als warm water.

Met welke leidingen?

Meerlagenbuizen

Tegenwoordig worden voor waterleidingen vooral kunststof meerlagenbuizen gebruikt. Dit type buis, vaak bekend onder namen zoals Alpex of Alupex, bestaat uit een combinatie van kunststof met een aluminium kern, wat zorgt voor zowel flexibiliteit als stevigheid. Ze zijn geschikt voor zowel koud als warm water en worden veel toegepast omdat ze niet corroderen en minder gevoelig zijn voor kalkaanslag.

De verbindingen gebeuren doorgaans met pers- of knelkoppelingen. Veel van deze buizen zijn voorzien van een rode of blauwe beschermmantel, respectievelijk voor warm en koud water. Die mantel beschermt de buis tegen beschadiging en laat tegelijk toe dat ze kan uitzetten.

Koperen buizen

Koperen leidingen worden nog steeds gebruikt, al is dat minder dan vroeger. Ze zijn duurzaam en goed bestand tegen hoge temperaturen, waardoor ze geschikt blijven voor zowel drinkwater als warmwatercircuits. De verbinding gebeurt meestal door te solderen of door te persen met een perstang. 

En gegalvaniseerd staal?

Gegalvaniseerde stalen buizen waren vroeger de standaard, maar worden vandaag nog zelden toegepast. Ze zijn gevoelig voor corrosie en kalkaanslag, wat hun levensduur en doorstroming negatief beïnvloedt. 

Materialen combineren

Bij renovaties komt het vaak voor dat verschillende materialen met elkaar verbonden moeten worden. In dat geval gebruik je aangepaste overgangsstukken. Het is belangrijk om gegalvaniseerd staal niet rechtstreeks op koper aan te sluiten, omdat dit elektrolyse veroorzaakt en leidt tot versnelde corrosie. Door een geschikt tussenstuk te gebruiken, bij voorkeur in de buurt van een toestel of boiler, kan je dit probleem vermijden.

Tip
Heb je buizen die langs een koude ruimte passeren, zoals een zolder, garage of kelder? Beperk warmteverliezen en rust ze uit met buisisolatie.

De juiste diameter

De diameter van sanitaire aanvoerleidingen wordt bepaald op basis van het gewenste debiet. Dit bepaal je niet zelf, maar in samenspraak met een professional bij het opstellen van je sanitair legplan. Al is er wel een leidraad. Voor aanvoerleidingen wordt er namelijk vooral gewerkt met vaste diameters van 16, 20, 25 en 32 mm:

• diameter 16 wordt gebruikt voor aftakkingen van een collector naar een badkamerkraan, keukenkraan, toilet of (vaat)wasmachine;
• diameter 20 wordt gebruikt voor de aanvoer van kleine collectoren, maar ook voor de verbinding tussen collectoren en aftappunten die een groter debiet vereisen, zoals een ligbad of een regendouche;
• diameter 25 is geschikt voor de aanvoer van grote collectoren en om de verbinding tussen collectoren die ver liggen van de boiler of combiketel;
• diameter 32 wordt gebruikt om de verbinding te maken van de waterteller naar de eerste collector of het eerste aftakpunt.

Ook de afvoerleidingen

Pvc

Vroeger bestonden afvoerleidingen vaak uit terracotta of gres (klei en chamotte). Tegenwoordig wordt er vrijwel enkel nog met kunststof (pe of pvc) gewerkt voor afvoeren, doordat ze een stuk gladder zijn en er dus minder kans is op verstoppingen. De verbinding van twee afvoerbuizen gebeurt met pvc-lijm of via een mofverbinding.

Diameters voor afvoerleidingen

Over het algemeen gaat het hier om bredere buizen dan bij aanvoerleidingen.

• diameter 50 wordt gebruikt om water af te voeren van sanitaire toestellen en aftappunten, denk hier ook weer aan de lavabo of de wasmachine, maar ook bad en douche;
• diameter 75 wordt toegepast wanneer er sprake is van een gekoppelde afvoer, waarbij meerdere toestellen op één buis zijn aangesloten, zoals de wasmachine en de vaatwas of twee lavabo's naast elkaar – voor de aftakking van de buis met diameter 75 naar elk afzonderlijk toestel is een stuk buis met diameter 50 voldoende;
• diameter 90 wordt meestal voorzien voor de afvoer van het bad en de douche;
• diameter 110 wordt vooral toegepast voor de hoofdafvoerleiding en de afvoer van een toilet;
• diameter 125 wordt gebruikt voor de aansluiting op de stadsriolering.

Tip
Gebruik steeds koppelingen en buizen van eenzelfde leverancier

 

Plaatsingstips

Toevoer: sanitaire inbouwdozen

Eens je de leidingen hebt doorgetrokken tot in je badkamer (of waar je ook sanitaire aansluitpunten moet voorzien), moet je nog inbouwdozen plaatsen waaraan je later het kraanwerk kan koppelen. Dit zijn kunststof of metalen behuizingen die ingewerkt zitten in de muur, waarop het kraanwerk wordt gemonteerd. Onderaan de inbouwdoos wordt de toekomende waterleiding gekoppeld. 

Je plaatst deze nadat de leidingen zijn aangevoerd tot op de juiste locatie. Eerst leg je dus de leidingen (ruwbouwfase), daarna positioneer je de inbouwdozen en sluit je de leidingen erop aan. Vervolgens werk je de wanden af en sluit je in later het kraanwerk aan.

Hoe plaats je inbouwdozen?

Je bepaalt eerst exact de positie. De hoogte is afhankelijk van waar het aftappunt moet komen. De inbouwdiepte is dan weer afhankelijk van de wandafwerking. 

Met de positie bepaald, maak je een uitsparing in de muur (met een muurfrees en een hamer en beitel) en plaats je de doos erin (met snelgips). Als je in opbouw werkt met een valse wand, bevestig je de doos op een draagstructuur. Vervolgens sluit je onderaan de watertoevoer aan op de inbouwdoos met een klemkoppeling en fixeer je alles stevig. Tot slot werk je de muur af, waarbij enkel de aansluitpunten zichtbaar blijven.

S-koppelingen

Let op de juiste diepte, correcte afstand tussen warm en koud water, en een waterpas plaatsing. Ook moet je rekening houden met het type kraan of toestel dat later wordt aangesloten, zodat alles perfect past. Meestal worden er, voor je de kraan zelf monteert, nog S-koppelingen in de inbouwdoos aangebracht. Dit zijn aansluitstukken waarmee je kleine hartafstand- en uitlijningsverschillen tussen leiding en kraan kunt corrigeren.

Voor waterafvoer

Afloop voorzien

Zorg bij de plaatsing van afvoeren steeds voor een hellingsgraad van minimum 1 cm per meter, zo vermijd je dat het water niet goed wegloopt.

Vermijd bochten

Vermijd bochten van 90°, tenzij er een grote stuwkracht achter zit. Een bocht van 2 keer 45° is minder scherp en zorgt voor een betere doorstroming, wat opstopping zal reduceren.

Leidingen op maat maken

Voor meerlagenbuizen gebruik je best een buizensnijder; nadien maak je het uiteinde opnieuw rond met een kalibreerhulpstuk of eventueel een waterpomptang. Koperbuizen snij je met een pijpsnijder, die met een draaiend snijwieltje de buis rondom insnijdt. Pvc-afvoerbuizen zaag je op maat met een metaalzaag, haakse slijper of multitool. Vergeet bij pvc en koper niet te ontbramen.

Bouwstoppen

Ben je klaar met leidingen plaatsen, maar staan er nog stoffige bouwwerken op de planning voor je je sanitaire toestellen plaatst? Voorzie dan bouwstoppen op de aanwezige leidingen. Die vermijden stof in de leidingen tijdens het plaatsen van de wanden.